Aile mahkemesinden alınan bir koruma kararı, ancak karşı taraf ona uyduğu sürece gerçek bir güvence sağlar. Uzaklaştırma kararı ihlali, 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun’un 13. maddesi uyarınca zorlama hapsiyle sonuçlanabilen ciddi bir durumdur. Uzaklaştırma kararına rağmen yaşanan şiddet olayları ve elektronik kelepçe arızalarıyla ilgili son haberler, hem korunan kişilerin hem de hakkında tedbir kararı bulunan kişilerin aynı soruyu sormasına yol açtı: Karar ihlal edilirse tam olarak ne olur? Bu yazıda ihlalin ne sayılacağını, yaptırımını, ihlal anında atılması gereken adımları ve hakkında ihlal iddiası bulunan kişinin haklarını ele alıyoruz.
Uzaklaştırma Kararı İhlali Nedir?
Uzaklaştırma kararı, uygulamada 6284 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan önleyici tedbirlerin genel adıdır. Hâkim, şiddet uygulayan veya şiddet uygulama tehlikesi bulunan kişi hakkında aşağıdaki tedbirlerden bir ya da birkaçına karar verebilir:
- Korunan kişilere yönelik şiddet tehdidi, hakaret, aşağılama veya küçük düşürücü söz ve davranışlarda bulunmaması (m.5/1-a),
- Müşterek konuttan derhâl uzaklaştırılması ve konutun korunan kişiye tahsisi (m.5/1-b),
- Korunan kişilere, bulundukları konuta, okula ve işyerine yaklaşmaması (m.5/1-c),
- Korunan kişilerin yakınlarına yaklaşmaması (m.5/1-d),
- Korunan kişiyi iletişim araçlarıyla rahatsız etmemesi (m.5/1-f),
- Silahını kolluğa teslim etmesi, alkol veya uyuşturucu etkisindeyken korunan kişiye yaklaşmaması (m.5/1-g, h).
Kararda yer alan yasaklardan herhangi birine aykırı davranmak ihlal sayılır. Eve gelmek, iş yerinin önünde beklemek, tek bir mesaj göndermek, sosyal medyadan yazmak ya da başkası aracılığıyla haber göndermek iletişim veya yaklaşma yasağının ihlali olarak değerlendirilebilir. Sosyal medya üzerinden yapılan paylaşımlar ayrıca suç oluşturabilir; bu konuda sosyal medyada hakaret cezası yazımıza da göz atabilirsiniz.
Zorlama Hapsi: Tedbir Kararına Uymamanın Yaptırımı
Kanun’un 13. maddesine göre hakkında tedbir kararı verilen kişi bu karara aykırı davranırsa, eylemi ayrıca bir suç oluştursa bile, ihlal edilen tedbirin niteliğine ve aykırılığın ağırlığına göre hâkim kararıyla üç günden on güne kadar zorlama hapsine tabi tutulur. Aykırılığın her tekrarında zorlama hapsinin süresi on beş günden otuz güne kadar belirlenir; ancak toplam süre altı ayı geçemez.
Zorlama hapsi bir suç karşılığı verilen ceza değil, kişiyi karara uymaya zorlayan bir yaptırımdır. Bu nedenle uygulamada paraya çevrilmez ve ertelenmez. Eylem aynı zamanda tehdit (TCK m.106), kasten yaralama (TCK m.86), konut dokunulmazlığının ihlali (TCK m.116) veya ısrarlı takip (TCK m.123/A) gibi bir suç oluşturuyorsa, zorlama hapsinin yanında ayrıca ceza soruşturması da yürütülebilir.
Zorlama hapsine hangi mahkeme karar verir?
İhlal, tedbire karar veren mahkemenin yargı çevresinde gerçekleşmişse zorlama hapsine o mahkeme karar verir. İhlal başka bir yer mahkemesinin yargı çevresinde gerçekleşmişse, ihlalin gerçekleştiği yerdeki yetkili mahkeme karar verir.
Uzaklaştırma Kararı İhlal Edildiğinde Ne Yapılmalı?
Korunan kişi için en önemli şey ihlalin hızla ve belgeli şekilde bildirilmesidir. Uzaklaştırma kararı ihlali tek başına mahkemenin bilgisine ulaşmaz; korunan kişinin veya kolluğun bildirimi gerekir.
- Acil durumda hemen kolluğu arayın. 112 Acil Çağrı Merkezi veya KADES uygulaması üzerinden bildirim yapılabilir.
- Delilleri saklayın. Mesajların ekran görüntüleri, arama kayıtları, güvenlik kamerası görüntüleri ve tanık bilgileri ihlalin ispatı için önemlidir.
- Tutanak tutulmasını isteyin. Kolluğun düzenleyeceği ihlal tutanağı Cumhuriyet başsavcılığı aracılığıyla mahkemeye iletilir.
- Ek tedbir veya süre uzatımı talep edin. Tekrarlanan ihlallerde mevcut tedbirlerin genişletilmesi veya süresinin uzatılması istenebilir.
- Koruyucu tedbirleri değerlendirin. Kimlik ve adres bilgilerinin gizlenmesi gibi koruyucu tedbirler Kanun’un 4. maddesinde düzenlenmiştir.
Elektronik kelepçe ne zaman uygulanır?
Kanun’un 17. maddesine göre hâkim, hayati tehlikenin bulunduğu hâllerde; tehdit ve hakaret yasağı, konuttan uzaklaştırma ve yaklaşmama tedbirlerinin uygulanmasını sağlamak için şiddet uygulayan kişinin teknik araç ve yöntemlerle izlenmesine karar verebilir. Uygulamada bu, elektronik kelepçe olarak bilinir. Tekrarlanan ihlaller, elektronik izleme talebini güçlendiren en önemli olgulardandır.
Hakkında İhlal İddiası Bulunan Kişinin Hakları
6284 sayılı Kanun kapsamındaki tedbirler, delil aranmaksızın ve hızla verilebildiği için bazen haksız kararlar da ortaya çıkabilir. Hakkında uzaklaştırma kararı ihlali iddiası bulunan kişinin bilmesi gereken başlıca noktalar şunlardır:
- Tebliğ şartı: Kanun’un 8. maddesine göre tedbir kararı, korunan kişiye ve şiddet uygulayana tefhim veya tebliğ edilir. Usulüne uygun tebliğ edilmemiş bir kararın gereklerini bilmeyen kişi hakkında zorlama hapsi kararı verilmesi tartışmaya açıktır.
- Kararın kapsamı: Yalnızca kararda açıkça yer alan yasaklara aykırılık ihlal oluşturur. Kararın içeriği mutlaka dikkatle okunmalıdır.
- Olayın koşulları: Karşılaşmanın tesadüfi olup olmadığı veya iletişimi kimin başlattığı gibi koşullar, hâkimin ihlalin ağırlığını değerlendirirken dikkate alacağı unsurlardır.
- İtiraz hakkı: Kanun’un 9. maddesine göre bu Kanun hükümlerine göre verilen kararlara karşı, tefhim veya tebliğden itibaren iki hafta içinde aile mahkemesine itiraz edilebilir. İtiraz, sıradaki aile mahkemesince incelenir.
Korunan kişinin rızasıyla görüşmek de risklidir. Tedbir kararı mahkeme tarafından kaldırılmadıkça geçerliliğini korur. Tarafların barışması kararı kendiliğinden ortadan kaldırmaz; bu durumda mahkemeden tedbirin kaldırılması talep edilmelidir. Bu tür süreçlerde ceza hukuku alanında deneyimli bir avukattan destek almak, hak kaybını önlemenin en güvenli yoludur.
Tedbir İhlali Boşanma ve Velayet Davasını Etkiler mi?
Uzaklaştırma kararı boşanma davasından bağımsızdır; dava açılmadan önce de, dava sürerken de verilebilir. Ancak tedbirin ihlal edilmesi, boşanma davasında şiddet iddialarını destekleyen önemli bir olgu olarak değerlendirilebilir. Türk Medeni Kanunu’nun 162. maddesindeki hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış ile 166. maddedeki evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebepleri bakımından ihlal kayıtları delil niteliği taşıyabilir. Velayet ve kişisel ilişki düzenlemesinde ise çocuğun üstün yararı esas alınır. Tedbir ihlalleri, kişisel ilişkinin sınırlandırılması veya refakatli görüşme talepleri bakımından dikkate alınabilir. Bu konudaki ayrıntılar için boşanma hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Kanun metninin tamamına mevzuat.gov.tr üzerinden 6284 sayılı Kanun bağlantısıyla ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Uzaklaştırma kararı varken mesaj atmak ihlal sayılır mı?
Kararda iletişim araçlarıyla rahatsız etmeme tedbiri varsa, tek bir mesaj veya arama da ihlal sayılabilir. Bu tedbir, uygulamada kararların büyük kısmında yer alır.
Uzaklaştırma kararı ihlali hâlinde kaç gün hapis yatılır?
İlk ihlalde üç günden on güne kadar, her tekrarında on beş günden otuz güne kadar zorlama hapsi verilir. Toplam süre altı ayı geçemez.
Korunan kişi kendisi ararsa ihlal olur mu?
Tedbir, hakkında karar verilen kişiyi bağlar ve kaldırılmadıkça geçerlidir. Korunan kişinin aramasına karşılık vermek bile riskli olabilir. Somut olayın koşulları mahkemece değerlendirilir.
Zorlama hapsi adli sicile işlenir mi?
Zorlama hapsi bir suç nedeniyle verilen mahkûmiyet değildir. Ancak ihlal eylemi ayrıca bir suç oluşturuyorsa, o suçtan yürütülecek yargılamanın sonuçları ayrıca doğabilir.
Zorlama hapsi kararına itiraz edilebilir mi?
Evet. Kanun’un 9. maddesine göre kararlara karşı tefhim veya tebliğden itibaren iki hafta içinde aile mahkemesine itiraz edilebilir.
İhlali karakola mı, savcılığa mı bildirmeliyim?
Acil durumlarda kolluğa bildirim yapılmalıdır. Kolluk tutanak düzenleyerek Cumhuriyet başsavcılığı aracılığıyla mahkemeye iletir. Doğrudan Cumhuriyet başsavcılığına da başvurulabilir.
Uzaklaştırma Kararı Sürecinde Avukat Desteği
İster karara rağmen tehdit altında olun, ister haksız bir ihlal iddiasıyla karşı karşıya kalın, sürecin her aşaması süreye ve usule bağlıdır. Kartal’daki ofisimizde 6284 sayılı Kanun kapsamındaki tedbir, ihlal ve itiraz süreçlerinde hukuki danışmanlık için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışınız.