Nafaka Artırım Davası Nasıl Açılır? 2026 Şartları ve Süreci
Boşanma kararıyla birlikte hükmedilen nafakanın zamanla yetersiz kalması hâlinde başvurulacak yol nafaka artırım davası açmaktır. Bu yazıda; nafaka artırım davası açma şartlarını, yetkili mahkemeyi, yargılama usulünü, harç ve vekâlet ücreti meselelerini, sık karşılaşılan özel durumları ve merak edilen soruları güncel mevzuat çerçevesinde ele alıyoruz.
Nafaka Artırım Davası Nedir?
Nafaka artırım davası, mahkeme tarafından daha önce hükmedilmiş bir nafakanın; zamanla değişen ekonomik koşullar, tarafların mali durumundaki farklılaşma veya nafaka alacaklısının ihtiyaçlarının artması nedeniyle yeniden ve daha yüksek bir miktarda belirlenmesi talebiyle açılan bir davadır. Uygulamada “nafaka uyarlama davası” olarak da anılır. Davanın hukuki dayanağı 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) ilgili hükümleridir; özellikle TMK m. 176/4 uyarınca, tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde irat biçiminde ödenen nafakanın artırılmasına veya azaltılmasına karar verilebilir.
Nafaka Artırım Davası Şartları Nelerdir?
Bir nafaka artırım davasının kabul edilebilmesi için aranan temel şartlar şöyle sıralanabilir:
1) Daha Önce Hükmedilmiş Bir Nafakanın Bulunması
Artırım talebinde bulunulabilmesi için ortada mahkemece hükmedilmiş veya anlaşmalı boşanma protokolüyle kararlaştırılmış geçerli bir nafaka bulunmalıdır. Hiç nafaka hükmedilmemişse, açılacak dava artırım davası değil, doğrudan nafaka davasıdır.
2) Ekonomik veya Sosyal Koşullarda Değişiklik
Mevcut nafakanın ihtiyaçları karşılamaya yetmemesi ya da tarafların ekonomik durumunda olağan dışı bir değişiklik yaşanması gerekir. Uygulamada en sık gerekçe, paranın alım gücündeki düşüştür; mahkemeler bu noktada TÜİK’in açıkladığı TÜFE ve ÜFE oranlarını referans alır. Bunun yanında çocuğun eğitim kademesinin değişmesi (ilkokuldan liseye, liseden üniversiteye geçiş), sağlık giderlerinin artması veya nafaka yükümlüsünün gelirinde belirgin bir iyileşme yaşanması da geçerli sebepler arasındadır.
3) Nafaka Türüne Göre Farklı Hukuki Dayanaklar
Yoksulluk nafakasının artırılması TMK m. 175 ve m. 176/4 çerçevesinde değerlendirilirken; iştirak nafakası bakımından TMK m. 182/2, m. 327-330 ve m. 331 hükümleri esas alınır. İştirak nafakası, velayeti kendisinde bulunmayan ebeveynin çocuğun bakım, eğitim ve sağlık giderlerine gücü oranında katılmasını sağlayan bir yükümlülük olduğundan, çocuğun ergin olması hâlinde dahi eğitimi devam ediyorsa TMK m. 328/2 uyarınca nafaka talebi bizzat çocuk tarafından da ileri sürülebilir.
Nafaka Artırım Davası Hangi Mahkemede, Nasıl Açılır?
Görevli mahkeme Aile Mahkemesidir; Aile Mahkemesi bulunmayan yerlerde davaya Asliye Hukuk Mahkemesi, aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Yetkili mahkeme ise kural olarak nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesidir. Dava, hazırlanan bir dilekçe ile nöbetçi Aile Mahkemesi’ne sunularak açılır.
Dilekçede Nelere Dikkat Edilmeli?
Nafaka artırım dilekçesinde talebin somut delillerle desteklenmesi büyük önem taşır. Mahkemeye sunulması gereken belgeler arasında şunlar sayılabilir:
- Önceki nafaka kararının veya protokolün kesinleşmiş örneği
- Tarafların güncel gelir durumunu gösteren belgeler (maaş bordrosu, SGK kayıtları, banka hesap özetleri)
- Çocuğa ait eğitim, sağlık ve bakım giderlerini gösteren fatura ve belgeler
- TÜİK enflasyon verileri ve varsa bilirkişi raporu talebi
Mahkeme, dava açıldıktan sonra tarafların sosyal ve ekonomik durum araştırmasını (SED) yaptırır; gerek görürse tanık dinler veya bilirkişi incelemesi yaptırır.
Yargılama Usulü ve Süre
Nafaka artırım davası, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 316 ve devamı maddelerinde düzenlenen basit yargılama usulüne tabidir. Bu usulde taraflara yalnızca dava ve cevap dilekçesi verme hakkı tanınır; cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi aşamaları bulunmaz. Mahkeme, dosya üzerinden karar veremiyorsa en fazla iki duruşma yaparak yargılamayı tamamlamak zorundadır; duruşmalar arasındaki süre bir ayı geçemez. Bu nedenle davalar genellikle 2-4 celse içinde sonuçlanır. Önemle belirtmek gerekir ki, artırım kararı kural olarak dava tarihinden itibaren hüküm doğurur; dava açılmadan önceki döneme ilişkin geriye dönük artış talep edilemez. Bu yüzden koşullar değiştiğinde gecikmeden dava açmak hak kaybını önler.
Harç ve Vekâlet Ücreti
Nafaka artırım davasında, talep edilen yıllık artış miktarı üzerinden 492 sayılı Harçlar Kanunu’na göre nispi harç ödenir. Davanın kısmen reddedilmesi hâlinde, nafaka alacaklısını koruyan özel bir düzenleme gereği davacı aleyhine vekâlet ücretine hükmedilmez.
Nafaka Artırım Davasında Sık Karşılaşılan Özel Durumlar
Anlaşmalı Boşanma Protokolündeki Nafaka Artırılabilir mi?
Evet. Anlaşmalı boşanma protokolünde kararlaştırılan nafaka miktarı, sonradan değişen koşullar nedeniyle yetersiz kalırsa artırım davasına konu edilebilir; protokolde belirlenmiş olması dava açılmasına engel değildir. Protokolde “nafaka artırımı talep edilemez” şeklinde bir madde bulunsa dahi, özellikle çocuğun üstün yararı gereği iştirak nafakası bakımından bu tür feragat hükümleri geçerli kabul edilmez. Anlaşmalı boşanmanın koşulları ve protokol düzenlemesi hakkında ayrıntılı bilgi için Anlaşmalı Boşanma Nedir? 2026 Şartları, Protokolü ve Süreci başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.
Döviz Bazlı Nafakada Artırım Davası Açılabilir mi?
Nafaka döviz cinsinden belirlenmişse, kur artışı zaten nafakanın TL karşılığını koruduğundan ayrıca artırım davası açmak nispeten daha zordur. Ancak döviz bazında da ihtiyaçların (örneğin yurt dışı eğitim gideri) arttığı somut olarak ispatlanabiliyorsa, artırım talebi yine de gündeme gelebilir.
Nafaka Ödenmezse Ne Olur?
Kesinleşmiş nafaka kararına rağmen ödeme yapılmaması hâlinde, nafaka alacaklısı icra takibi başlatabilir; borçlunun maaşı, banka hesapları ve taşınmazları üzerine haciz konulabilir. Kasıtlı olarak nafaka borcunu ödemeyen kişi hakkında İcra ve İflas Kanunu kapsamında ayrıca yaptırım uygulanabilir.
Nafaka Artırım Davası Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Nafaka artırım davası ne kadar sürer?
Basit yargılama usulüne tabi olduğu için genellikle kısa sürede sonuçlanır; mahkeme en fazla iki duruşma ile yargılamayı tamamlamak zorundadır ve uygulamada dava çoğunlukla 2-4 celse içinde karara bağlanır.
Nafaka artırım davasında geçmişe dönük artış istenebilir mi?
Hayır. Kural olarak artırım kararı dava tarihinden itibaren geçerli olur; dava açılmadan önceki döneme ilişkin geriye dönük artış talep edilemez.
Nafaka artırım davası hangi mahkemede açılır?
Dava, nafaka alacaklısının yerleşim yerindeki Aile Mahkemesi’nde, bulunmayan yerlerde ise Asliye Hukuk Mahkemesi’nde aile mahkemesi sıfatıyla görülür.
Anlaşmalı boşanma protokolündeki nafaka miktarı değiştirilebilir mi?
Evet, koşullar değiştiğinde ve haklı bir gerekçe bulunduğunda protokolde yer alan nafaka miktarının artırılması talep edilebilir.
Nafaka artırım davasında hangi belgeler mahkemeye sunulmalıdır?
Önceki nafaka kararı, güncel gelir belgeleri, çocuğun eğitim/sağlık giderlerine ilişkin faturalar ve varsa TÜİK enflasyon verileri gibi belgeler dosyaya sunulmalıdır.
Nafaka artırım davasında ne kadar harç ödenir?
Harç, talep edilen yıllık artış tutarı üzerinden 492 sayılı Harçlar Kanunu hükümlerine göre nispi olarak hesaplanır.
Sonuç
Nafaka artırım davası, doğru gerekçenin belirlenmesi, gerekli delillerin eksiksiz toplanması ve dilekçenin usulüne uygun hazırlanması hâlinde büyük ölçüde başarıya ulaşan bir dava türüdür. Her somut olayın kendine özgü koşulları bulunduğundan, sürecin bir avukat eşliğinde yürütülmesi hak kaybının önüne geçilmesi açısından önemlidir. Nafaka artırımı veya diğer aile hukuku uyuşmazlıklarınızla ilgili değerlendirme için Av. Atilla Kesecek Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuza ilişkin değerlendirme için mutlaka bir avukata danışınız.